Levenstestament: wat is het en wanneer nuttig?

Een testament regelt wat er ná je overlijden met je nalatenschap gebeurt. Maar wat als je tijdens je leven zelf geen beslissingen meer kunt nemen — door ziekte, een ongeval of dementie? Voor die situatie bestaat het levenstestament. Het legt vast wie er dan namens jou mag handelen en hoe. In dit artikel leggen we rustig uit wat een levenstestament is, wat erin staat en wanneer het verstandig is er een op te stellen.

Wat is een levenstestament?

Een levenstestament is een notariële akte waarin je vastlegt wie jouw belangen behartigt als je dat zelf tijdelijk of blijvend niet meer kunt. Het woord “testament” is een beetje misleidend: het gaat niet over na je overlijden, maar juist over de periode dáárvoor, terwijl je nog leeft maar wilsonbekwaam bent geraakt.

In een levenstestament geef je een of meer vertrouwde personen een volmacht om namens jou te beslissen. Je bepaalt zelf hoe ver die volmacht reikt en aan welke wensen de gevolmachtigde zich moet houden.

Wat kun je erin regelen?

Een levenstestament bestaat meestal uit twee delen: het financiële deel en het medisch-persoonlijke deel.

Financiële en zakelijke zaken

Wie je bankzaken en administratie beheert.
Wie beslissingen mag nemen over je huis, bijvoorbeeld verkoop bij verhuizing naar een zorginstelling.
Hoe er met schenkingen aan (klein)kinderen wordt omgegaan.
Wie je onderneming voortzet, als je die hebt.

Medische en persoonlijke zaken

Wie namens jou met artsen overlegt over je behandeling.
Je wensen rond medische behandelingen, en eventueel een behandelverbod.
Waar je bij voorkeur verzorgd wilt worden.
Praktische zaken zoals de zorg voor huisdieren.

Je kunt het zo uitgebreid of beperkt maken als je wilt, en je bepaalt zelf aan wie je welke bevoegdheid geeft.

Het verschil met een testament

Deze twee worden vaak verward, dus even helder naast elkaar:

Een testament werkt pas ná je overlijden en regelt de verdeling van je nalatenschap. Meer daarover lees je bij de rol van de notaris bij een erfenis.
Een levenstestament werkt tijdens je leven, als je zelf niet meer kunt beslissen, en vervalt bij je overlijden.

Veel mensen laten beide opstellen: het levenstestament voor de periode dat ze er nog zijn maar niet meer kunnen beslissen, en het testament voor daarna.

Waarom een levenstestament? Het alternatief is bewind

Stel dat je wilsonbekwaam wordt en géén levenstestament hebt. Dan kunnen je naasten niet zomaar namens jou handelen. Ze moeten dan bij de rechter een bewindvoerder, mentor of curator laten benoemen. Dat is een langere, formelere procedure, waarbij de rechter bepaalt wie het wordt en toezicht houdt. De gekozen persoon is niet altijd degene die jij zelf zou hebben aangewezen.

Met een levenstestament houd je zelf de regie: jíj kiest wie je vertrouwt, en jíj bepaalt de spelregels. Dat scheelt je naasten bovendien een gang naar de rechter op een toch al moeilijk moment.

Wanneer is een levenstestament verstandig?

Er is geen leeftijd vanaf wanneer het “moet”, maar het is het overwegen waard als:

je ouder wordt en vooruit wilt regelen wie je belangen behartigt;
er in je familie aandoeningen voorkomen die de wilsbekwaamheid kunnen aantasten;
je een eigen woning, onderneming of vermogen hebt waarover beslissingen genomen moeten kunnen worden;
je duidelijke wensen hebt over je medische behandeling;
je gewoon rust wilt dat het geregeld is, wat er ook gebeurt.

Ook op jongere leeftijd kan het zinvol zijn — een ongeval houdt zich niet aan leeftijd.

Hoe stel je een levenstestament op?

Een levenstestament stel je op bij de notaris. Dat is nodig omdat de notaris je wilsbekwaamheid op dat moment vaststelt en de akte rechtsgeldig maakt. De notaris bespreekt met je wat je wilt regelen, stelt de akte op en registreert deze in het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR). Daardoor is later te achterhalen dat er een levenstestament is en bij welke notaris.

De kosten variëren doorgaans van enkele honderden euro’s tot rond de duizend euro, afhankelijk van hoe uitgebreid je het maakt en of je het combineert met een gewoon testament. Vraag vooraf een offerte, zodat je weet waar je aan toe bent.

Bespreek het met de mensen die je aanwijst

Een levenstestament heeft pas echt waarde als de personen die je aanwijst weten dat ze die rol hebben en bereid zijn die op zich te nemen. Bespreek daarom vooraf met hen wat je van hen zou vragen. Zo voorkom je verrassingen en weet je zeker dat je belangen in goede handen zijn.

Wil je het levenstestament combineren met het bredere vooruit regelen van je uitvaart en nalatenschap, kijk dan naar uitvaart vooraf regelen voor het overzicht.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een testament en een levenstestament?

Een testament regelt de verdeling van je nalatenschap ná je overlijden. Een levenstestament regelt wie er namens jou handelt tijdens je leven, als je zelf niet meer kunt beslissen. Het levenstestament vervalt bij je overlijden.

Heb ik een notaris nodig voor een levenstestament?

Ja. Een levenstestament wordt opgesteld bij de notaris, die je wilsbekwaamheid vaststelt, de akte rechtsgeldig maakt en registreert in het Centraal Levenstestamentenregister. Dat geeft zekerheid dat de volmacht rechtsgeldig is.

Wat gebeurt er als ik geen levenstestament heb en wilsonbekwaam word?

Dan moet de rechter een bewindvoerder, mentor of curator benoemen om je belangen te behartigen. Dat is een langere procedure waarbij de rechter bepaalt wie het wordt — niet per se degene die jij zelf zou hebben gekozen.

Wat kost een levenstestament?

De kosten liggen doorgaans tussen enkele honderden en rond de duizend euro, afhankelijk van hoe uitgebreid het is en of je het combineert met een testament. Vraag vooraf een offerte bij de notaris.

WatNuRegelen.nl biedt onafhankelijke, feitelijke informatie. Dit artikel is algemeen van aard en vervangt geen persoonlijk juridisch advies. Raadpleeg voor een levenstestament altijd een notaris.